BÀI 6:
CÔNG CUỘC KHAI PHÁ VÙNG ĐẤT PHÍA
NAM TỪ THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVIII

 Theo dõi đoạn video, em hãy: cho biết tầm nhìn của các
chúa Nguyễn trong quá trình khai phá vùng đất phía
Nam ?
 1 phút chia sẻ với bạn
 1 phút trình bày

- 1558, Nguyễn Hoàng con
thứ của Nguyễn Kim được
cử vào trấn thủ Thuận
Hóa và 12 năm sau ông
kiêm luôn trấn thủ Quảng
Nam.
Thuận Hóa

Quảng Nam

4

Hoạt động cá nhân (2 phút)

Đọc tư liệu 5.1, Nêu nhận
xét của em về tình hình
của xứ Thuận – Quảng ?
Xứ Thuận – Quảng là
vùng đất bình yên, kinh tế
phát triển, dân cư tụ về
ngày càng đông, tạo tiềm
lực cho người Việt tiếp tục
xuôi nam khai phá những
vùng đất mới, hoang vu.

THUẬN HÓA
(1558)
QUẢNG NAM
(1570)
PHÚ YÊN
(1611)
HÀ TIÊN
(1708)

Phủ Gia Định
(1698)

1. Khái quát quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI
đến thế kỉ XVIII
- Năm 1558: Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa và mười hai năm
sau ông kiêm trấn thủ Quảng Nam.
- Năm 1597, di dân từ Bình Định vào đất Phú Yên ngày nay, lập làng
mạc, khai khẩn “hoang điền nhàn thổ”.
- Năm 1611, phủ Phú Yên được thành lập.
- Năm 1620, di cư về phía Nam tới Mô Xoài (Bà Rịa Vũng Tàu, Bến
Nghé, Sài Gòn… khai hoang, mở đất.
- Năm 1693, phần đất của Chiêm Thành sáp nhập thành một trấn của
Đàng Trong.
- Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh đặt phủ Gia Định.
- Năm 1708, Khai phá, mở đất đến Hà Tiên.
- Năm 1757, Hoàn thành quá trình khai phá toàn bộ vùng đất phía Nam.

170 hải lí (315 km

250

hả
i

lí (
463

km
)

Hoạt động 2: Tìm hiểu quá trình thực thi chủ quyền đối với quần

đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa thời các chúa Nguyễn.

HỌC SINH LÀM VIỆC NHÓM/CẶP (5 PHÚT)
- Yêu cầu: Dựa vào thông tin trong bài và tư liệu 5.3, em hãy mô
tả quá trình thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa,
quần đảo Trường Sa thời các chúa Nguyễn.
- Nhiệm vụ: Thảo luận nhóm trả lời câu hỏi trên.
- Sản phẩm: HS gạch hoặc làm dấu SGK, trình bày kết quả.
- Đánh giá: Các nhóm nhận xét, bổ sung.

Lịch sử chủ quyền biển đảo Việt Nam

Bằng chứng lịch sử từ thời vua Lê Thánh Tông vào thế kỉ thứ 15.

Biển đảo Việt Nam: lịch sử, chủ quyền, kinh tế, văn
hóa,… tr.115

Bản đồ Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư, phủ Quảng Ngãi, quyển 1, trong tập Hồng Đức bản đồ, do Đỗ
Bá biên soạn vào thế kỉ XVII
Phần chú giải trên bản đồ ghi rõ: “Giữa biển có một bãi cát dài, gọi là Bãi Cát Vàng, dài độ 400
dặm, rộng 20 dặm, đứng dựng giữa biển. Từ cửa biển Đại Chiêm đến cửa Sa Vinh, mỗi lần có gió
Tây – Nam thì thương thuyền các nước ở phía trong trôi dạt về đấy; gió Đông – Bắc thì thương
thuyền phía ngoài cũng trôi dạt ở đấy, đều cùng chết đói hết cả. Hàng hoá đều ở nơi đó. Họ Nguyễn
mỗi năm, vào tháng cuối mùa đông đưa mười tám chiếc thuyền đến lấy hoá vật, phần nhiều là vàng,
bạc, tiền tệ, súng đạn…”.
(Viện khảo cổ, Hồng Đức bản đồ, Sài Gòn 1962)

Đỗ Bá miêu tả khoảng năm
1686 “Bải cát vàng” (thuộc
ngoài khơi Quảng Nam,
Quảng Ngãi)

Quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa được
gọiTừ
bằng
nhiều tên chúa
khác Nguyễn
nhau trong
(1563-1635)
các
bộ chính
sử củathành
các triều
đạihải
phong
Phúc
Nguyên,
lập
kiến:
Cát Vàng,
Cồn Vàng,
Vạn Lý
đội Bãi
Hoàng
Sa, đội
Bắc Hải.
Hoàng Sa, Vạn Lý Trường Sa, Đại
“sai đội Hoàng Sa kim quản”.
Trường Sa,...
170 hải lí (315 km

250

hả
i

lí (
463

km
)

2. Quá trình thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và
quần đảo Trường Sa của các chúa Nguyễn và ý nghĩa lịch sử
a) Xác nhận và thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng
Sa, quần đảo Trường Sa
- Xác nhận chủ quyền: quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa được
gọi bằng nhiều tên khác nhau trong các bộ chính sử của các
triều đại phong kiến: Bãi Cát Vàng, Cồn Vàng, Vạn Lý
Hoàng Sa, Vạn Lý Trường Sa, Đại Trường Sa,...
- Thực thi chủ quyền: (1563-1635) chúa Nguyễn Phúc
Nguyên, thành lập hải đội Hoàng Sa, đội Bắc Hải.

LUYỆN TẬP

Hãy lập bảng tóm tắt về công cuộc khai phá vùng đất phía Nam trong
các thế kỉ XVI - XVIII theo các tiêu chí: thời gian, sự kiện chính.
Thời gian

Sự kiện chính

Năm 1558

Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa

Năm 1611

Nguyễn Hoàng lập phủ Phú Yên

Năm 1653

Dinh Thái Khang (Khánh Hòa ngày nay) được thành lập.

Năm 1698

Phủ Gia Định được thành lập

Năm 1757

Chúa Nguyễn hoàn thiện hệ thống chính quyền trên vùng đất
Nam Bộ tương đương như ngày nay

Cuối thế kỉ XVIII

Chúa Nguyễn đã làm chủ một vùng đất rộng lớn từ phía nam
dải Hoành Sơn đến mũi Cà Mau, bao gồm cả các đảo, quần
đảo ở Biển Đông và vịnh Thái Lan.

VẬN DỤNG
- NV 1: Tìm tư liệu, giới thiệu về công cuộc khai phá vùng đất phía
Nam và thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và quần đảo
Trường Sa trong các thế kỉ XVI – XVIII
- NV 2: GV hướng dẫn HS tìm đọc thông tin trên internet để giới
thiệu nguồn gốc của Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa. Từ đó, HS nêu
quan điểm của mình về ý nghĩa của việc duy trì lễ hội đặc biệt này.
( Bài giới thiệu theo những nội dung gợi ý sau: – Nguồn gốc của Lễ
khao lề thế lính Hoàng Sa. – Những hoạt động chính trong lễ hội
hiện nay. – Ý nghĩa của việc duy trì và công nhận Lễ khao lề thế
lính Hoàng Sa là di sản phi vật thể quốc gia )