Giới thiệu sách
BUỔI HOÀNG HÔN CỦA NHỮNG THẦN TƯỢNG (hay “Làm cách nào
triết lí với cây búa”)
Friedrich Nietzsche
Nguyễn Hữu Hiệu dịch và giới thiệu
Tên sách: Buổi hoàng hôn của những thần tượng
Tác giả: Friedrich Nietzsche
Dịch và giới thiệu: Nguyễn Hữu Hiệu
Thể loại: Triết học
Nhà xuất bản: Văn Học
Năm xuất bản: Qúi II -2006
Khổ: 12x20 cm
--------------------Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Chuyển sang ebook: tovanhung (TVE)
Ngày hoàn thành: 11/8/2006

1. Năm 1888 trong cuộc đời và tư tưởng Nietzsche
Mặt trời lên cao đỉnh rồi bùng vỡ trong Van Gogh trong năm 1888. Đó cũng
chính là thời kì sáng tạo dữ dội nhất của ông. Bóng tối lưỡng lự đã bị lùa ra
khỏi tranh. Bàn tay trở nên chính xác một cách tàn bạo. Nét cọ tung hoành
như sấm sét. Màu sắc loé sáng trong khi tâm trí đã bắt đầu hôn ám. Nhưng
trong buổi hoàng hôn của tâm thức đó, viễn tượng đã kết hợp một cách kì
diệu với thực tại. Ngày 21 tháng 4 năm sau, Van Gogh viết cho em: “Điều an
ủi anh đôi chút là anh bắt đầu coi sự điên cuồng như một chứng bệnh giống
như những bệnh tật khác, trong khi đó ngay cả trong những cơn khủng
hoảng, anh thấy dường như tất cả những gì anh tưởng tượng trước kia đều là
thực tại cả.” Và ông lăn xả vào công việc, vẽ từ sáng tới tối. Người ta kể lại
rằng những người bạn đồng phòng với ông khi đi ra thấy ông đang vẽ một
tấm tranh, vài giờ sau trở vào đã thấy ông vẽ một tấm tranh khác. Ông làm
việc như kẻ bị quỉ ám, “ j'ai une fureur sourde de travail plus que jamais ”
(9/1889). Ông không thể ra khỏi hội hoạ, nghĩa là ra khỏi thực tại, làm mồi
cho điên cuồng và phiền não. “Trong tất cả mọi trường hợp, tìm cách trung
thành với sự thực có lẽ là một phương thuốc để chống lại bệnh tật đang làm
anh lo âu” (thư cho Théo, 12 tháng 2 năm 1890). Có lẽ Vincent van Gogh
linh cảm thấy rằng phần ánh sáng dành cho ông sắp hết và ông phải tận dụng
nó, nhìn lần cuối cùng trong ánh sáng viễn tượng những thực tại đã bị thói
quen giả dối chôn vùi. Trường hợp Nietzsche cũng tương tự như vậy. Năm
1888 là cực điểm sáng suốt và sáng tạo của Nietzsche, đồng thời cũng là cực
độ của đau khổ và cô đơn của ông. Ngày 12 tháng 2 năm 1888, Nietzsche
viết cho bá tước Seydlitz: “Bây giờ tôi cô đơn, cô đơn một cách phi lí; trong
cuộc chiến tàn khốc và âm thầm mà tôi theo đuổi (dưới uy thế Đảo Hoán mọi
Giá Trị) chống lại tất cả những gì đã được mọi người tôn sùng và quí trọng
từ xưa tới nay, chính tôi đã trở thành một cái u hồn cốc mà không hay…”
Trong tình cảnh đó ông chỉ cầu xin một điều: “Sự thanh bình, quên lãng, sự
khoan dung của mặt trời và của mùa thu cho một cái gì đang muốn chín tới,
cho sự chứng thực và biện minh của toàn thể con người tôi…” (thư cho Paul
Dessen, 3 tháng Giêng năm 1888). Kết quả là năm tác phẩm cuối cùng, chín
mùi nhất, mãnh liệt nhất của Nietzsche hoàn thành trong năm này: Trường
hợp Wagner, Hoàng hôn của những thần tượng, Kẻ chống Chúa, Nietzsche
chống Wagner, Ecce Homo và tụng ca Dionysos.
Quả thực năm 1888 là cực điểm của cuộc đời và tư tưởng Nietzsche. Trước
hết nó là cao độ của một thập niên đầy sáng tạo khởi đầu từ 1878 với Phàm
phu, quá phàm phu , tác phẩm đầu tiên mà trong đó chan hoà ánh sáng thiên
tài, kế đó Ý kiến tương hợp và châm ngôn (1879), Lữ khách và bóng hình

mình (1880), Bình minh (1881), Tri thức hân hoan (1882 - bổ túc thêm năm
1887), Zarathustra đã nói như thế (1883–1885), Phi thiện ác (1886) và Phổ
hệ luân lí (1887). Song song những tác phẩm trên, trong nhiều thập niên này
Nietzsche còn đưa ra nhiều tư tưởng dũng mãnh quanh chủ đề Ý chí hùng
cường . Sang năm 1888, Nietzsche bỏ Ý chí hùng cường và thay thế bằng
Cuộc đảo hoán mọi giá trị , trong đó Kẻ chống Chúa , là tác phẩm mở đầu.
Năm 1888 còn có ý nghĩa cực điểm trong cuộc đời và tư tưởng Nietzsche ở
chỗ toàn bộ tác phẩm viết trong năm này là những cuộc duyệt xét lại và toát
lược lại toàn thể những chủ đề triết lí của ông và của hai ngàn năm triết học
Tây phương trong ánh sáng chói loà cuối cùng của tâm thức, ở một cao độ
buốt giá, bằng một bút pháp sắc bén, cô đọng. Sau đó là bóng tối và yên lặng
hoàn toàn. Đầu tháng Giêng 1889, tinh anh ông đã vỗ cánh bay cao, và ông
không viết thêm một dòng nào nữa mặc dầu thể phách còn ngồi lại mười
năm nữa, tới tháng 8 năm 1990.

2. Buổi hoàng hôn của những thần tượng
Tác phẩm Buổi hoàng hôn của những thần tượng hay làm cách nào người ta
triết lí với cây búa? (Götzen-Dämmerung, oder: Wie man mit dem Hammer
philosophiert?) được viết trong khoảng thời gian từ cuối tháng Sáu tới đầu
tháng Chín năm 1888 và được đem ấn hành vào tháng Mười cùng năm. Mới
đầu tác phẩm mang tựa đề Sự nhàn rỗi của một tâm lí gia hay Những giờ
nhàn cư của một tâm lí gia ( Müssiggang eines Psychologen ). Nhưng sau
đó, theo lời yêu cầu của Peter Gast, một cao đồ trung thành của Nietzsche,
đòi ông phải tìm một tựa đề “huy hoàng” hơn cho tác phẩm, Nietzsche
nhượng bộ, phỏng theo nhan đề vở Hoàng hôn của những thần thánh (
Götterdämmerung ) của Wagner, đặt lại là Hoàng hôn của những thần tượng
(Götzen-Dämmerung).
Thần thoại Bắc Âu kể rằng tất cả mọi thần thánh đều có ngày tàn mạt, ngày
họ tan biến vào hư vô. Đó là buổi hoàng hôn của thần thánh. Richard
Wagner đã mượn thần thoại này để dựng vở kịch thứ tư trong bộ Tứ ca bộ
kịch (Tétralogie) của ông, Nietzsche thay đổi tựa đề và cả ý nghĩa. “Thần
tượng” là biểu tượng Nietzsche dùng để chỉ chân lí. “Buổi hoàng hôn của
những thần tượng” có nghĩa là sự sụp đổ của mọi chân lí.
Không một thực tại, một ý tưởng, một lí tưởng, một chân lí, một “thần
tượng” nào tác phẩm này không chạm tới. Từ những chân lí vĩnh cửu đến
những chân lí, giá trị mới mẻ. “Một cơn gió lớn thổi qua rặng cây… và trái
chín rụng rơi tơi tả: những chân lí”. ( Ecce Homo ). Nhưng những cái người
ta có thể lượm trong tay chẳng có gì ngọt ngào. Vì đó chỉ là những trái thối
hư, thực phẩm vô vị đã hết dưỡng chất của hai ngàn năm qua cần phải liệng
bỏ. Tất cả mọi chân lí đều nhạt phai và phải xoá đi, mọi thần tượng đều hết
thiêng liêng và phải tiêu diệt. Duy chỉ có cuộc đời là vĩnh cửu. Tất cả mọi
hiểu biết đều sai lầm, mọi luân lí đều độc hại. Duy chỉ có bản năng là tốt
lành.
Đây là cuộc Tuyên chiến vĩ đại. Đây là cuộc mổ xẻ tàn nhẫn lí trí, luân lí,
tâm lí học, lòng ái quốc, vị tha, tình nhân loại… Đây là cuộc lột mặt nạ
không thương tiếc những nhân vật, “những thần tượng” tượng trưng cho
những chân lí, những giá trị cũ: Socrate, Platon, thiện ác, đẹp xấu… và
những “thần tượng” tượng trưng cho những chân lí và giá trị mới: Renan,
Rousseau, Sainte-Beuve, G. Eliot, George Sand, Schopenhauer, Comte,
Kant, Schiller, Zola, Victor Hugo, Listz, Carlylle, nghệ thuật vị nghệ thuật,
dân chủ, tiến bộ… Trên tất cả, chúng ta tìm thấy trong tác phẩm này những
tư tưởng hữu thể học quan trọng nhất của Nietzsche. Đúng hơn, chúng ta

thấy những diễn dịch về những vấn đề cốt yếu từ quan điểm biến dịch siêu
hình của ông dựa trên phương trình căn bản cũng là tiền đề của ông - là: hữu
thể học truyền thống coi là “hữu thể chân thực” (Wahres-Sein) cái thực ra
chỉ là một ảo tưởng, một ảo tưởng có tất cả đặc tính của phi thể (Nicht-Sein)
và vô thể (Nichts) và chối bỏ, coi như “phi hữu” và phi thực cái thực ra là
hữu thể đích thực và hữu thể duy nhất. Cái từ xưa tới nay, người ta coi là
hiện thể đích thực, thực ra chỉ là mộng huyễn bào ảnh, trong khi cái từ xưa
tới nay người ta coi là mộng huyễn bào ảnh lại chính là hiện thể chân thực.
Cái từ xưa tới nay được coi là “hữu thể” (Sein) đối nghịch với biến dịch
không có, trong khi chỉ có cái biến dịch hiện hữu mà thôi. Không có “hữu
thể” siêu thời gian và không gian, cũng như không có tâm linh thế giới, Linh
tượng giới (le monde des idées) hay thế giới của những ý tưởng vĩnh cửu mà
chỉ có thế giới khả giác (monde sensible), hiện hữu trong không gian thời
gian. Không có thế giới tự nội (monde en-soi), mà chỉ có thế giới hiển lộ
(monde des apparences). Không có thế giới khác mà chỉ có thế giới này , thế
giới chân thực, duy nhất, linh động mà nguyên động lực là ý chí hùng dũng.
Không có thế giới nào khác . Tất cả những ý nghĩ, khát vọng về một thế giới
khác chỉ là cách trả thù cuộc đời “bằng sự lạm dụng ảo tưởng” về một cuộc
đời “tốt đẹp hơn”. Sự chia thế giới ra làm một thế giới “tự nội” và một thế
giới “bề ngoài” là dấu hiệu của sự suy đồi - một triệu chứng của sa đoạ. “Sự
kiện người nghệ sĩ đặt bề ngoài lên trên thực tại không phải là một vấn nạn
chống lại mệnh đề này. Bởi “bề ngoài” ở đây cũng có nghĩa là thực tại nữa ,
nhưng mà là dưới một hình thức lựa chọn, kiên cường hoá, sửa sai… Người
nghệ sĩ bi tráng không bi thảm,- hắn gật đầu nói “ừ” trước tất cả những gì
còn hồ nghi và khủng khiếp của cuộc đời, hắn là kẻ theo Dionysos”.
Chương quan trọng nhất và cũng là trọng tâm của tác phẩm là chương “Lí trí
trong triết học”. Trước đó là “Vấn đề Socrate”, sau đó là “Luân lí như một
cái gì phản tự nhiên”. Trước kia Nietzsche lên án khoa học, triết học vì
chúng bị đầu độc bởi luân lí. Bây giờ Nietzsche lên án luân lí, triết học, khoa
học bởi chúng bị đầu độc bởi lí trí, hay đúng hơn, bởi những sự lầm lẫn lớn
lao của lí luận. Những triết gia lầm lẫn lấy hậu quả làm nguyên nhân, nguyên
nhân làm hậu quả. Nietzsche bài bác gắt gao phương trình quái gở và bệnh
hoạn này của Socrate: lí trí = đức hạnh = hạnh phúc. Socrate, Platon là
những triệu chứng suy đồi. Thế nào là suy đồi (décadence)? “ Bị bắt buộc
phải chiến đấu chống lại bản năng đó là định thức của suy đồi, khi cuộc đời
hướng thượng, hạnh phúc và bản năng là một.” Tất cả mọi sự tốt lành đều
thuộc bản năng. Alles Gute ist Instinkt . Nietzsche coi như có bổn phận
chống lại quan niệm cho Thượng Đế = thế giới khác của “hữu thể chân
thực”. Vì quan niệm như thế, người ta bắt buộc phải coi rẻ những thực tại
trần gian mà giác quan chứng nghiệm, khi coi chúng là hiển thể (Schein)

không thực thể, và đi đến chỗ khước từ cuộc sống nhục cảm, lành mạnh, coi
như “tội lỗi”. Theo Nietzsche, với Thượng Đế, người ta đặt thành tuyệt đối
thể một hữu thể tưởng tượng, phi thời gian bên trên những thực tại trần gian,
những cái duy nhất có thực thể trong dòng biến dịch. Một Thượng Đế, nếu
được quan niệm như thế, sẽ làm nền tảng cho một thứ luân lí vô cùng nguy
hại cho con người và cuộc đời. Đó là một hữu thể học luân lí hoá hay một
luân lí hữu thể học hoá. Cần phải giải phóng hiện thể khỏi thứ hữu thể học
hay luân lí này. Đó là một nhiệm vụ nặng nề mà Nietzsche gọi là cuộc “Đảo
hoán mọi giá trị”. Đó là công việc của người nghệ sĩ bi tráng, kẻ nói “ừ”
trước tất cả mọi hồ nghi và khủng khiếp. Người nghệ sĩ bi tráng chọc thủng
hiển thể để đạt tới thực thể một cách can đảm. Hắn dám chấp nhận cái chết
của Thượng Đế và dám đập “bằng cây búa” tất cả những chân lí cắm rễ sâu
nhất trong lòng đời và dám đốn ngã những thần tượng được tôn kính của
truyền thống và thừa can đảm để gây nên những “âm thanh trống rỗng” của
buổi chiều tà. Đi vào “Hoàng hôn của những thần tượng” và đương đầu với
“Đêm tối của Hư vô chủ nghĩa” là những sứ mệnh lịch sử của người nghệ sĩ
bi tráng cũng như của tất cả những tinh thần tự do không chấp nhận làm rêu
mốc bám trên những bậc thềm, những bờ tường nứt nẻ của những miếu
đường hoang vắng nữa. Nếu “Hoàng hôn của những thần tượng” có nghĩa là
sự lạm phát của mọi chân lí, mọi giá trị thiết định lấy “thế giới chân thực”
bên ngoài trần gian, bên kia đời sống làm bản vị, coi những kẻ bạc nhược sa
đoạ là những kẻ làm giấy bạc, coi đền thờ là những ngân hàng và Thượng Đế
là kẻ chế tài thì “Đêm tối của Hư vô chủ nghĩa” chính là sự phá giá của tất cả
những chân lí, những giá trị đó. Cả hai đều là những giai đoạn tất yếu và cần
phải vượt qua của lịch sử. Chân lí, trần gian, cuộc đời sẽ và chỉ thuộc về
những kẻ chân thực, dám đốt đi những bản di chúc hứa hẹn huy hoàng
nhưng giả dối và giả tạo như tấm ngân phiếu không tiền bảo chứng, những
kẻ sau khi buông rời cây búa phá huỷ còn đủ sức mạnh cầm tay cầy khai phá
cánh đồng khả thể, khơi mở dòng đời, tạo dựng đời sống trong dòng Hồn
nhiên của Biến dịch.

3. Song luận
Sự thức tỉnh của nhân loại bắt đầu với song luận này: “Hoặc chúng ta phá
huỷ sự sùng bái của chúng ta hoặc chúng ta phá huỷ chính chúng ta” (Der
Will zur Macht, III) Chúng ta đã phải trả giá khá đắt cho những “chân lí”
thiêng liêng, những sai lầm in physiologicis (Ibid, II) Nietzsche tự coi như
bổn phận việc “sửa soạn cho nhân loại một giây phút tuyệt vời trở về chính
mình, một buổi giữa ngọ rực rỡ để quay về quá khứ và đưa mắt nhìn về
tương lai, để rũ khỏi ách đô hộ của tình cờ và của những giáo sĩ và đặt câu
hỏi tại sao và thế nào trong toàn bộ của nó lần thứ nhất, bổn phận này thiết
yếu bắt nguồn từ lòng xác tín rằng nhân loại tự mình đã không đi theo đúng
chính đạo, đã không được điều động bởi một thần tính mà trái lại đã để bị lôi
cuốn và chế ngự bởi một bản năng tiêu cực, hư hỏng, bởi bản năng suy đồi
mà nhân loại đặt lên hàng những giá trị tối thiêng liêng” (Ecce Homo , III,
2), vì thế “sự khôn ngoan xuất hiện trên trái đất này từ xưa tới này như một
con quạ khoang bị hấp dẫn bởi mùi tử khí”, hay cũng có thể nói như một con
cú vọ chuyên soi mói những khía cạnh đen tối cuộc đời và thốt lên những
tiếng bi ai. Đó là sự khôn ngoan của tinh thần nặng nề, tìm sự giải thoát bằng
cách tiêu diệt ý chí sống. Nietzsche gây chiến chống lại chủ trương tiêu cực
mệt mỏi đó. Kết quả của nỗ lực bền bỉ, can đảm, cứng cỏi, âm thầm này là sự
hân hoan hay “ tri thức hân hoan ” theo ngôn ngữ Nietzsche. “Kẻ nào trèo
lên núi cao, kẻ ấy tự cười mọi bi kịch giả tạo hay có thực.” Trên bàn thờ
những giá trị mới, tiếng cười chiến thắng đã thay thế tiếng thở dài đầu hàng.
“Tôi đã phong thánh tiếng cười, hỡi những con người siêu đẳng, hãy học
cười!”. Bằng tiếng cười hồn nhiên ròn rã, chúng ta quét sạch mọi thần tượng
trang trọng đăm chiêu và đón chào một thế giới tinh khôi rực rỡ.
Nguyễn Hữu Hiệu
Vạn Hạnh, 26-09-1971

4. Khai từ
Duy trì được sự thanh thản giữa một sự vụ u sầu và có thể biện minh quá độ
chừng đâu phải là một nghệ thuật không đáng kể: tuy nhiên có điều gì cần
thiết hơn thanh thản chăng? Chẳng việc gì thành công nếu lòng hăng hai
chẳng tham dự vào. Chỉ có sự thặng dư của sức mạnh mới là bằng chứng của
sức mạnh. Đảo hoán mọi Giá Trị, dấu hỏi quá đen, quá lớn hắt bóng tối lên
kẻ đặt ra nó, -định mệnh của một công việc như vậy buộc người ta từng giây
phút phải lao thẳng vào mặt trời, rũ bỏ vẻ trang nghiêm đã đè ta quá nặng.
Tất cả mọi phương tiện đều được biện minh, mọi “cơ hội” đều là cơ hội tốt.
Trên tất cả, chiến tranh. Chiến tranh luôn là sự minh mẫn thận trọng ghê
gớm của tất cả những tinh thần đã trở nên quá chuyên tâm, của tất cả những
tinh thần đã trở nên quá thẳm sâu; khả năng chữa trị đã nằm ngay trong vết
thương. Một câu phương ngôn mà xuất xứ tôi cố tình dấu nhẹm óc tò mò trí
thức, từ lâu đã trở thành phương châm của tôi:
[1]

increscunt animi, virescit volnere virtus

Một hình thức chữa trị khác, trong một vài trường hợp còn thích hợp với tôi
hơn nữa, đó là thăm dò những thần tượng… Trên thế giới có nhiều thần
tượng hơn là thực tại: đó là “ác nhãn” của tôi đối với thế giới này, đó cũng là
“ác nhĩ” của tôi nữa… Ở đây đặt ra những câu hỏi với một chiếc búa và có
thể nhận được như một hồi âm cái âm thanh trống rỗng thốt lên tự lòng hiu
hiu tự đắc - thích thú thay cho kẻ nào có một đôi tai khác nữa sau đôi tai của
mình, - đối với tôi, một tâm lý gia và một kẻ đánh bẫy chuột cố cựu, trước sự
hiện diện của kẻ đó quả thực những gì muốn thủ khẩu như bình cũng phải
thốt lên tiếng nói …
Cả cuốn sách này nữa - nhan đề đã bộc lộ nội dung - trước hết là một sự giải
trí, một chấm ánh sáng, một cuộc đào thoát vào những giờ nhàn rỗi của một
tâm lý gia. Có thể còn là một cuộc chiến tranh mới nữa? Và biết đâu có thể
bắt được quả tang những bí mật của những thần tượng mới?... Cuốn tiểu luận
này là một cuộc khai chiến vĩ đại ; còn về vấn đề nhằm thăm dò những thần
tượng, lần này không phải là những thần tượng thời đại mà là những thần
tượng vĩnh cửu ở đây sẽ bị đụng chạm đến bằng một chiếc búa như thể bằng
cái âm thoa - cuối cùng không còn những thần tượng cổ kính nữa… Cũng
không còn những thần tượng trống rỗng nữa… Nhưng điều đó không ngăn
cản được người ta tin tưởng nhất; cũng như không ngăn cản người ta, ngay
cả trong những trường hợp cao quí nhất, không gọi là thần tượng nữa…

Turin , 30 tháng Chín, 1888, ngày hoàn tất cuốn sách đầu tiên của Cuộc đảo
[2]

hoán mọi Giá Trị

Friedrich Nietzsche

Châm ngôn và tên nhọn
1. Nhàn cư là khởi đầu của tất cả mọi tâm lý học. Sao? tâm lý học có thể
là… một tật xấu? 2. Ngay cả kẻ can đảm nhất trong chúng ta cũng ít khi có
đủ can đảm khẳng định điều hắn thực sự biết.
3. Để sống một mình người ta phải là một con vật hay một thần thánh Aristote nói như vậy. Còn có trường hợp thứ ba nữa: người ta phải vừa là thú
vật vừa là thần thánh - đó là triết gia.
4. “Tất cả mọi chân lý đều đơn giản.”- Đó không phải là một lời dối trá phức
tạp sao? 5. Nói một lần dứt khoát, có nhiều điều tôi không muốn biết. - Minh
triết vạch ra những giới hạn, ngay cả đối với hiểu biết.
6. Chính vì trong bản chất của người ta có chất man rợ mà người ta có thể
khôi phục lại được sự ác tà của mình, tôi muốn nói tâm linh tính…
7. Sao? Con người chỉ là một sự nhầm lẫn của Thượng Đế hay Thượng Đế
chỉ là một sự nhầm lẫn của con người?
8. Trường chiến tranh của đời. - Cái gì không giết tôi khiến tôi mạnh mẽ
hơn.
9. Hãy tự giúp mình: rồi tất cả sẽ trợ giúp mình. Nguyên tắc bác ái của Kitô
giáo.
10. Chúng ta đừng hèn nhát trước những hành động của chúng ta! Chúng ta
đừng bỏ rơi chúng ta trong cơn bối rối! - Sự hối hận của lương tâm là điều
khiếm nhã.
11. Con lừa có thể bi thảm không? - Bị đè bẹp dưới một gánh nặng mà người
ta không thể mang cũng không thể quẳng đi?... Trường hợp của triết gia.
12. Nếu người ta - thủ hữu câu hỏi tại sao của cuộc đời, người ta sẽ quen với
bất cứ câu hỏi thế nào nào - Con người không khát vọng hạnh phúc; chỉ có
người Ăng Lê làm vậy thôi.
13. Người đàn ông đã tạo ra người đàn bà - nhưng bằng gì vậy? Bằng xương
sườn Thượng Đế của hắn, - bằng lý tưởng của hắn…
14. Sao? Bạn đang tìm kiếm gì? Bạn muốn nhân bạn lên một chục lần? Một

[3]

trăm lần? Bạn tìm kiếm những kẻ theo mình? - Tìm hư không!
[4]

15. Những con người sống lại sau khi đã chết - như tôi chẳng hạn - ít được
hiểu hơn những người sống phù thời, nhưng họ được người ta lắng nghe
chăm chú hơn. Nói rõ hơn: chúng ta không bao giờ được hiểu cả - và đó
chính là quyền uy của chúng ta.
16. Giữa đám quần thoa. - “Chân lý! Ồ! Chị không biết chân lý là gì rồi! Nó
[5]
chẳng phải là một toan tính xâm phạm pudeur của chúng ta sao?
17. Đây là một nghệ sĩ, như những nghệ sĩ tôi yêu, đơn giản trong nhu cầu:
hắn thực sự cần có hai điều: bánh mì và nghệ thuật của hắn, - panem et
Circen…
18. Kẻ nào không biết đặt ý chí của mình vào sự vật, muốn ít nhất đặt vào
trong đó một ý nghĩa : điều đó khiến hắn tưởng trong đó đã hàm chứa một ý
chí (nguyên tắc “tin tưởng”).
19. Sao? Bạn đã chọn đức hạnh và tâm hồn cao thượng đồng thời lại ghen
ghét nhìn lợi lộc của những kẻ thô lỗ phóng tâm trục vật? Nhưng với đức
tính người ta khước từ “lợi lộc” mà… (để viết trên cửa nhà những kẻ bài Do
Thái).
20. Một người đàn bà hoàn toàn xúc phạm văn chương cũng như nàng phạm
một tội lỗi nhỏ: để thử chơi, trong khi quay đầu lại ngó xem ai có để ý
không, và để cho một người nào đó để ý…
21. Phải đặt mình vào những hoàn cảnh trong đó người ta không được có
những đức tính giả hình, nhưng trong những hoàn cảnh ấy, tựa như một
người múa trên dây hoặc là người ta té hoặc đứng thẳng hoặc từ bỏ…
22. “Những người độc ác không biết hát”. Vậy thì tại sao những người Nga
lại biết hát?
[6]

23. “Tinh thần Đức”: từ mười tám năm nay là một contradictio in adjecto
[7]
.
[8]

24. Vì muốn tìm nguồn gốc khởi nguyên, người ta trở thành một con tôm .
Nhà sử học nhìn lại đằng sau: cuối cùng ông ta tin tưởng vào phía sau.

25. Sự thoả mãn bảo vệ người ta khỏi ngay cả sự cảm lạnh. Một người đàn
bà biết mặc áo quần đầy đủ có cảm lạnh không nhỉ? - Tôi giả thiết trường
hợp nàng mặc quần áo mong manh. 26. Tôi hồ nghi tất cả những người
muốn thiết lập hệ thống và tránh xa họ. Ý muốn lập hệ thống là sự thiếu
ngay thẳng thanh liêm.
27. Người ta nói rằng người đàn bà sâu sắc - tại sao? Bởi vì người ta không
bao giờ tới được đáy sâu của họ. Người đàn bà không hời hợt nữa.
28. Khi người đàn bà có những đức tính đàn ông, người ta lảng tránh nàng,
và nếu nàng không có những đức tính ấy, nàng sẽ chạy trốn chính nàng.
29. Trước kia lương tâm phải cắn nhiều xiết bao! Nó có bộ răng tốt biết mấy!
Và ngày nay? Có chuyện gì trục trặc xảy ra? - Vấn đề của nha sĩ.
30. Ít khi người ta phạm nguyên chỉ một lỗi lầm khinh xuất. Với lỗi lầm
khinh xuất đầu tiên, người ta luôn làm quá. Chính vì lý do đó, người ta
thường phạm lỗi thứ hai - và bây giờ thì lại quá ít.
31. Khi bị giẫm chân lên, con con sâu sẽ cuộn mình lại. Đó là tính thận trọng
khôn ngoan. Bằng cách đó nó giảm dần tai hoạ bị giẫm lên trên lần nữa. Nói
theo ngôn ngữ đạo đức: lòng khiêm tốn.
32. Sự ghét dối trá và che đậy có thể khởi lên từ quan niệm thái quá về danh
dự; sự khinh ghét tương tự có thể khởi lên từ lòng hèn nhát, vì sự dối trá bị
cấm bởi luật thiêng liêng. Quá hèn nhát để nói dối…
33. Cần ít biết chừng nào để được hạnh phúc! Tiếng sáo mục tử. - Không âm
nhạc cuộc đời sẽ là một lỗi lầm. Người Đức còn tưởng tượng ngay cả
Thượng Đế như một người đang ca hát nữa.
[9]

34. On ne peut penser et écrire qu'assis (G. Flaubert) - Thế là ta tóm được
ngươi rồi, kẻ theo hư vô chủ nghĩa! Ngồi đúng là phạm tội với Thánh Linh.
Chỉ có những tư tưởng đến với ta khi đang bước đi mới có giá trị mà thôi.
35. Có những trường hợp chúng ta giống như những con ngựa, chúng ta,
những tâm lý gia, và chúng ta trở nên bồn chồn sợ hãi: chúng ta nhìn thấy
bóng chúng ta chập chờn trước mặt mình. Tâm lý gia phải quay mặt đi đừng
nhìn mình để có thể nhìn thấy tất cả.
36. Chúng ta có gây tổn thất gì cho đức hạnh không, chúng ta những kẻ vô
luân? - Cũng ít như những kẻ vô chính phủ làm hại những ông hoàng vậy

thôi. Chỉ khi nào đã bị bắn rồi họ mới có thể ngồi lại một cách vững vàng
trên ngôi. Luân lý: người ta phải bắn bỏ luân lý. 37. Bạn chạy trước những
người khác? - Bạn làm như vậy như một mục tử? Hay như một kẻ ngoại
hạng? Trường hợp thứ ba có thể như một kẻ đào ngũ… Câu hỏi thứ nhất của
lương tâm. 38. Bạn chân thật? Hay chỉ là một kẻ đóng trò? Một đại diện?
Hay chi rlà một kẻ được đại diện? Cuối cùng có lẽ bạn chỉ bắt chước kẻ đóng
trò… Câu hỏi thứ hai của lương tâm.
39. Kẻ bất mãn nói. - Tôi tìm kiếm những vĩ nhân nhưng bao giờ cũng chỉ
tìm thấy con khỉ bắt chước lí tưởng của họ.
40. Bạn là kẻ ngắm nhìn? Hay một kẻ bắt tay vào công việc? - Hay một kẻ
ngó lơ quay đi chỗ khác… Câu hỏi thứ ba của lương tâm.
41. Bạn muốn đi chung cùng bạn hữu? Hay dẫn đầu? Hoặc đi riêng