THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
Biện pháp tu từ
Câu 1 (trang 48 sgk Ngữ văn 8 Tập 2):  Nêu tác dụng của biện pháp tu
từ được sử dụng trong các trường hợp sau:
a. Em đứng bên đường
                                     như quê hương
(Nguyễn Đình Thi, Lá đỏ)
b. Con đường nhựa ban đêm, sau cơn mưa mùa hạ rộng ra, dài ra, lấp
loáng ánh đèn, trông như một con sông nước đen. Những ngọn điện trên
quảng trường lung linh như những ngôi sao trong câu chuyện cổ tích nói
về những xứ sở thần tiên.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
c. Cao điểm bây giờ thật vắng. Chỉ có Nho và chị Thao. Và bom. Và tôi
ngồi đây. Và cao xạ đặt bên kia quả đồi. Cao xạ đang bắn.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
d. Nho vẫn thì thầm. Nó cũng đang ở trạng thái như tôi. Yêu tất cả. Tình
yêu của những con người trong khói lửa. Tình yêu độ lượng, tha thiết, vô
tư mà kẻ độc quyền có nó trong tim là những người chiến sĩ.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
e. Máy bay trinh sát vẫn nạo vét sự yên lặng của núi rừng.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
Trả lời:
a.
Biện pháp tu từ: so sánh
Tác dụng: gợi hình ảnh người con gái giản dị, thân thương và mang hình
bóng của quê hương.
b.
Biện pháp tu từ: so sánh
Tác dụng: gợi lên những hình ảnh vừa đẹp đẽ vừa bí ẩn

c.
Biện pháp tu từ: điệp ngữ “và”
Tác dụng: liệt kê, nhấn mạnh sự hiện diện của từng người, từng sự vật
nhằm khẳng định tính chất vắng vẻ đến bất ngờ của cao điểm
d.
Biện pháp tu từ: điệp ngữ “tình yêu”
Tác dụng: nhấn mạnh tình cảm trào dâng trong trái tim của Nho, Phương
Định cho những người lính đang hành quân ra trận.
e.
Biện pháp tu từ: nhân hóa “nạo vét sự yên lặng của núi rừng”
Tác dụng: diễn tả âm thanh sắc lạnh của máy bay trinh sát đang đảo qua,
phá tan sự yên lặng của núi rừng hoang vu, gợi tính chất khốc liệt ở cao
điểm.
Nghĩa của từ ngữ
Câu 2. (trang 48 sgk Ngữ văn 8 Tập 2):  Thử thay thế những từ ngữ in
đậm trong các trường hợp sau bằng từ ngữ đồng nghĩa từ đó nhận xét về
giá trị biểu đạt của những từ ngữ được tác giả sử dụng.
a.
Gặp em trên cao lộng gió
Rừng lạ ào ào lá đỏ
(Nguyễn Đình Thi, Lá đỏ)
b.
Đoàn quân vẫn đi vội vã
Bụi Trường Sơn nhòa trời lửa
(Nguyễn Đình Thi, Lá đỏ)
c. Cười thì hàm răng trắng loáng trên khuôn mặt nhem nhuốc
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
Trả lời:

a.
lộng gió: gió mạnh, nhiều gió
ào ào: rào rào, rì rào
b.
vội vã: nhanh chóng
nhòa: nhòe,
c. trắng loáng: trắng
-> Nhận xét: các từ in đậm có khả năng gợi hình, gợi cảm hơn trong việc
giúp tác giả khắc họa sự vật, con người.
Lựa chọn cấu trúc câu
Câu 3. (trang 49 sgk Ngữ văn 8 Tập 2):  Hãy kẻ bảng vào vở theo mẫu
sau và điền các thông tin theo yêu cầu:
STT

Câu trong văn bản

Câu thay đổi cấu trúc

Sự khác nhau về ý
nghĩa

1

Sốt ruột, tôi chạy ra Tôi sốt ruột, chạy ra  
ngoài một tí.
ngoài một tí.

2

Xung quanh cao Có bao nhiêu là người  
điểm vắng vẻ này có xung quanh cao điểm
bao nhiêu là người. vắng vẻ này.

3

Chỉ cần chúng tôi
bắn một phát súng
báo hiệu yêu cầu
giúp đỡ là họ sẽ chạy
đến ngay.

4

Uống sữa xong, Nho Nho uống sữa xong rồi  
ngủ.
ngủ.

Họ sẽ chạy đến ngay  
nếu chúng tôi bắn một
phát súng báo hiệu yêu
cầu giúp đỡ.

 
Trả lời:
STT

Câu trong văn bản

Câu thay đổi cấu trúc

Sự khác nhau về ý
nghĩa

1

Sốt ruột, tôi chạy ra Tôi sốt ruột, chạy ra Câu thay đổi không
ngoài một tí.
ngoài một tí.
nhấn mạnh được trạng
thái sốt ruột của nhân
vật.

2

Xung quanh cao Có bao nhiêu là
điểm vắng vẻ này có người xung quanh
bao nhiêu là người. cao điểm vắng vẻ
này.

Câu thay đổi cấu trúc
nhấn mạnh về số
lượng người, trong khi
câu gốc trong văn bản
nhấn mạnh tới sự vắng
vẻ của cao điểm.

3

Chỉ cần chúng tôi
bắn một phát súng
báo hiệu yêu cầu
giúp đỡ là họ sẽ chạy
đến ngay.

Câu thay đổi nhấn
mạnh tới hành động
chạy đến khi nghe thấy
tiếng súng; câu gốc thì
nói tới hành động bắn
súng để báo hiệu cần
giúp đỡ.

4

Uống sữa xong, Nho Nho uống sữa xong Trong câu gốc, hành
ngủ.
rồi ngủ.
động uống sữa và đi
ngủ được tách bạch rõ
ràng hơn so với câu đã
thay đổi cấu trúc. Tạo
ra nhịp điệu chậm rãi
cho câu văn.

Họ sẽ chạy đến ngay
nếu chúng tôi bắn
một phát súng báo
hiệu yêu cầu giúp đỡ.