Ngày soạn : 08 – 8 - 2007 Tuần : 4
Tiết : 11
THIẾT KẾ BÀI DẠY HỌC - Chương trình CHUẨN lớp 11
BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT
( Sa hành đoản ca )
Cao Bá Quát
A. Mục tiêu cần đạt
Giúp học sinh :
- Nắm được trong hoàn cảnh nhà Nguyễn trì trệ, bảo thủ, Cao Bá Quát tuy vẫn đi thi nhưng tỏ ra chán ghét con đường mưu cầu danh lợi tầm thường. Bài thơ Bài ca ngắn đi trên bãi cát biểu lộ tinh thần phê phán của ông đối với học thuật và sự bảo thủ, trì trệ của chế độ nhà Nguyễn nói chung, góp phần lý giải hành động khởi nghĩa về của ông về sau vào năm 1854.
- Hiểu được mối quan hệ giữa nội dung nói trên và hình thức nghệ thuật cổ thể và nhịp điệu, hình ảnh,…Các yếu tố hình thức này có đặc điểm riêng, phục vụ cho việc chuyển tải nội dung.
B. Phương tiện và cách thức tiến hành
I. Phương tiện : Sgk, Sgv, Thiết kế giáo án, các tranh ảnh liên quan đến bãi cát và con người đi trên bãi cát
II. Cách thức tiến hành : Tổ chức cho học sinh đọc diễn cảm bài thơ, phát vấn, nêu vấn đề cho học sinh trao đổi, thảo luận, kết hợp với lời bình giảng chọn lọc.
C. Tiến hành tổ chức dạy học
I. Ổn định lớp
II. Kiểm tra bài cũ
II. Giới thiệu bài mới: Giới thiệu cho hs một số bức tranh có con đường với nhưng bãi cát dài và con người đi trên đó. Hoặc giới thiệu vài nét về Cao Bá Quát và thời đại ông sống. Từ đó dẫn vào bài học.
III. Tổ chức các hoạt động dạy học

Hoạt động của thầy và trò
Nội dung cần đạt

Hoạt động 1 : Hướng dẫn học sinh tìm hiểu tác giả, bài thơ
Thao tác 1: Từ Tiểu dẫn Sgk, em hãy nêu những nét chính về tác giả Cao Bá Quát ?

Sau đó Gv chốt lại một số vấn đề về cuộc đời CBQ, về hoàn ảnh xã hội lúc bấy giờ, về đặc điểm thơ văn CBQ.






Thao tác 2 : Bài ca ngắn đi trên cát ra đời trong hoàn cảnh nào ?

Thao tác 3 : Hỏi học sinh bài thơ được làm theo thể loại nào? Sau đó giáo viên giới thiệu vài nét về thể loại thơ cổ thể.

Hoạt động 2 : Hướng dẫn học sinh đọc - hiểu bài thơ
Thao tác 4 : Tổ ch ức cho
học sinh đọc diễn cảm bài
thơ. Nêu yêu cầu đọc bài thơ : Chú ý cách ngắt nhịp do các câu dài ngắn khác nhau để thấy được các hình ảnh thơ và tâm trạng của tác giả.
- Gọi 1 học sinh đọc phần phiên âm, 1 học sinh đọc phần dịch thơ.
- Giáo viên nhận xét việc đọc của học sinh và đọc lại phần dịch thơ.
Thao tác 5 : Cảm nhận chung của em sau khi đọc xong bài thơ?
Học sinh có thể trả lời với nhiều cảm nhận khác nhau. Sau đó gv chốt lại : bài thơ thể hiện cảm xúc, suy tư của con ng ười đi trên bãi cát.

Thao tác 6 : những cảm xúc suy tư ấy được thể hiện qua những hình ảnh, chi tiết nào trong bài thơ?
Học sinh có thể trả lời : hình ảnh bãi cát và con đường.
Thao tác 7 : Hãy tìm trong bài thơ những câu thơ nêu lên hình ảnh và đặc điểm của bãi cát?
Thao tác 8 : Hình ảnh bãi cát gợi lên cho chúng ta những cảm nhận gì?
Thao tác 9 : sau khi hs trả lời, gv bình giảng về hình ảnh thực của bãi cát trong bài thơ.
Thao tác 10 : Hình ảnh bãi cát trong bài thơ không chỉ là hình ảnh tả thực mà còn mang ý nghĩa tượng trưng. Ý nghĩa tượng trưng đó là gì?
- Gv có thể giới thiệu thêm trong thi ca Trung Quốc và Việt Nam thời trung đại, hình tượng con đường (chữ Hán : lộ, đồ) khá phổ biến nhưng ý nghĩa ở mỗi trường hợp cụ thể lại khác nhau.
- Gv có thể thuyết giảng mở rộng, liên hệ thêm : có thể nói bãi cát không chỉ tượng trưng về con đường đời, con đường công danh nhọc nhằn của trí thức đương thời mà cho cả trí thức mọi thế hệ. Những điều mà CBQ đặt ra thời bấy giờ đến này vẫn còn ý nghĩa.


Thao tác 11 : Hình ảnh con người đi trên đường được th ể hiện qua những câu thơ nào? đó là hình ảnh con người như thế nào?
Thao tác 12 : Chia nhóm để thảo luận vấn đề: Bốn câu thơ tiếp theo tác giả tiếp tục đề cập đến danh lợi (gv đ ọc 4 câu thơ tiếp