Tam đại con gà
(Truyện cười)
A. Mục tiêu bài học
Giúp HS:
1. Hiểu được mâu thuẫn trái tự nhiên trong cách ứng phó của anh học trò dốt nát mà hay khoe khoang.
2 . Thấy được cái hay của nghệ thuật nhân vật tự bộc lộ.
B. Phương tiện thực hiện
SGK, SGV.
Thiết kế bài học.
C. Tiến trình dạy học
Kiểm tra bài cũ.
Giới thiệu bài mới.
ở đời, không vươn lên chịu dốt là đáng phê bình. Song càng phê bình hơn những ai giấu dốt, lại hay khoe khoang, liều lĩnh. Để thấy rõ tiếng cười chấm biếm của ông cha ta với hạng người này, chúng ta tìm hiểu bài "Tam đại con gà".
Hoạt động của GV và HS
Yêu cầu cần đạt

(gọi H/S đọc phần tiểu dẫn)
I. Giới thiệu chung
1.Tiểu dẫn
Phần tiểu dẫn SGK nêu nội dung gì ?




Văn bản
(H/S đọc văn bản)
a. Giải thích từ khó (SGK)
b. Chủ đề:
Nêu chủ đề truyện ?


II. Đọc - hiểu
Đối với truyện cười nên phân tích như thế nào? Phân tích nhân vật hay phân tích tình huống gây cười.
Cái cười

Nhân vật truyện là ai ?






- Cái cười được thể hiện như thế nào ? (trả lời câu hỏi 1 SGK).
Mâu thuẫn trái với tự nhiên của nhân vật.




- Thầy liên tiếp bị đặt vào các tình huống. Thầy đã giải quyết như thế nào ?



- Giải quyết tình huống thầy đã bộc lộ cái dốt của mình như thế nào ?













Bản chất cái cười
Anh (chị) hãy nêu ý nghĩa của truyện ?





III.Củng cố


- Tiểu dẫn SGK trình bày sự phân loại truyện cười.
Truyện khôi hài: nhằm mục đích giải trí, mua vui ít nhiều có tính giáo dục.
Truyện trào phúng: phê phán những kẻ thuộc giai cấp quan lại bóc lột (trào phúng thù), phê phán thói hư tật xấu trong nội bộ nhân dân (trào phúng bạn).



Miêu tả liên tiếp những tình huống và cách xử trí của anh học trò dốt nát nhưng hay khoe khoang lại liều lĩnh để làm bật lên tiếng cười phê phán.



Truyện cười rất ít nhân vật. Nhân vật chính trong truyện là đối tượng chủ yếu của tiếng cười. Vả lại truyện cười không kể về số phận, cuộc đời nhân vật như truyện cổ tích. Mọi chi tiết trong truyện đều hướng về tính huống gây cười. Nên ta chỉ đọc - hiểu theo cái cười và bản chất cái cười.
Nhân vật truyện là anh học trò dốt hay nói chữ, hay khoe khoang và rất liều lĩnh.
Cần phải hiểu rằng bản thân cái dốt của học trò không có gì đáng cười. Cái dốt của người thất học nhân dân cảm thông. ở đây là cười kẻ dốt hay khoe, hay nói chữ, cả gan hơn dám nhận đi dạy trẻ. Cái xấu của anh ta không dừng ở lời nói mà đã thành hành động.
Cái cười được thể hiện nhiều lần. Lần thứ nhất
Chữ kê thầy không nhận ra mặt chữ. Học trò hỏi gấp, thầy nói liều "Dủ dỉ là con dù dì". Dủ dỉ đâu phải là chữ Hán, mà trên đời này làm gì có con vật nào là dủ dỉ, dù dì. Anh học trò này đã đi đến tận cùng của sự dốt nát thảm hại và liều lĩnh. Cái dốt đã được định lượng. Anh ta vừa dốt kiến thức sách vở, vừa dốt kiến thức thực tế.
Lần thứ hai ta cười về sự giấu dốt và sĩ diện hão của anh học trò làm thầy dạy học "Thầy xấu hổ mới bảo trò đọc khe khẽ". Rõ ràng anh học trò làm thầy liều lĩnh bao nhiêu thì lại thận trọng bấy nhiêu trong việc giấu dốt. Anh ta dùng cái láu cá vặt để gỡ bí. Đó là cách giấu dốt.
Lần thứ ba ta cười khi thầy tìm đến thổ công. Thổ công cũng được "khoèo" vào với anh chàng học trò láu cá này. Cái dốt ngửa ra cả ba đài âm dương. Thầy đắc ý "Bệ vệ ngồi lên giường bảo trẻ đọc to". Bọn trẻ gào to "Dủ dỉ là con dù dì". Cái dốt đã được khuyếch đại và nâng lên.
Lần thứ tư là sự chạm trán với chủ nhà. Thói giấu dốt bị lật tẩy. Cái dốt của Thổ Công được chính thầy nhạo báng "Mình đã dốt Thổ công nhà nó còn dốt hơn". Thầy đã lòi cái đuôi dốt vẫn gượng gạo giấu dốt. "Dủ dỉ là con dù dì, dù dì là chị con công, con công là ông con gà". Đúng là tam đại con gà. Làm gì có con dù dì, vả lại con công đâu phải cùng nguồn gốc với con gà. Cái dốt nọ lồng cái dốt kia.
ở mỗi tình huống gây cười trên đây, anh học trò làm thầy dạy học giải quyết tình huống anh ta đã tự bộc lộ cái dốt của mình.
Tiếng cười mang ý nghĩa phê phán, nó hóm hỉnh, sâu sắc và mang đậm chất dân gian. Truyện có ý nghĩa đánh giá các hạng thầy trong xã hội phong kiến suy tàn, trong đó có thầy đồ dạy chữ. Mặt khác, truyện không chỉ phê phán các ông đồ phong kiến năm xưa mà còn nhắc nhở cảnh tỉnh những kẻ hôm nay cũng mắc bệnh ấy.
Tham khảo phần Ghi nhớ trong SGK.


Nhưng nó phải bằng hai mày
A. Mục tiêu bài học
Giúp HS:
Hiểu được cái cười (nguyên nhân caí cười) và thấy được thái độ của nhân dân với bản chất tham nhũng của quan lại địa phương. Đồng thời thấy được tình cảnh bi hài của người lao động lâm vào kiện tụng.
Nắm được biện pháp gây cười của truyện.
B. Phương tiện thực hiện
SGK, SGV
Thiết kế bài học
C. Tiến trình dạy học
Kiểm tra bài cũ.
Giới thiệu bài mới.
Trong xã hội phong kiến bóc lột, thối nát, sự công bằng, lẽ phải trái không có nghĩa gì ở chốn công đường. Để thấy rõ ta tìm hiểu truyện "Nhưng nó phải bằng hai mày".
Hoạt động của GV và HS
Yêu cầu cần đạt

I. Đọc - tìm hiểu
(H/S đọc văn bản)
1. Giải thích các từ khó
2. Chủ đề
Tìm chủ đề truyện ?



II. Đọc – hiểu
1. Nội dung câu chuyện
Nhân vật trong truyện là ai ?

Cái cười được miêu tả như thế nào ? (Trả lời câu hỏi 1 và 2 SGK)




- Em có nhận xét gì về cử chỉ này?


- Trước cử chỉ của Cải thầy lí xử như thế nào ? Em có nhận xét như thế nào ?




- Cái cười còn được thể hiện bằng thủ pháp nghệ thuật nào ?








Anh (chị) đánh giá như thế nào về nhân vật Ngô và Cải ?




III. Củng cố
Qua 2 truyện , chúng ta rút được nhận xét gì về truyện cười dân gian?
- SGK
- Truyện miêu tả thói tham nhũng của lí trưởng trong việc xử kiện. Đồng thời thấy được tình cảnh bi hài của người lao động lâm vào việc kiện tụng.
- Nhân vật trong truyện là lí trưởng với người theo kiện là Cải và Ngô.
Trước hết giới thiệu sự việc một cách ngắn gọn. Viên lí trưởng "Nổi tiếng xử kiện giỏi". Cải và Ngô đánh nhau rồi mang nhau đi kiện. Cải sợ kém thế lót trước thầy lí năm đồng, Ngô biện chè lá mười đồng. Kết quả vụ kiện Ngô thắng Cải thua.
Cái cười còn được miêu tả đầy kịch tính qua cử chỉ và hành động gây cười.
Đó là cử chỉ: "Cải vội xoè năm ngón tay ngẩng mặt nhìn thầy lí khẽ bẩm".
Cử chỉ ấy của Cải như muốn nhắc thầy lí số tiền anh ta "lót" trước. Cử chỉ ấy giống nhân vật trong kịch câm. Lấy cử chỉ hành động thay cho lời nói.
"Thầy lí cũng xoè năm ngón thay trái úp lên năm ngón tay mặt". Cử chỉ ấy phù hợp với điều thầy lí thông báo với Cải liền đó. Nó còn ẩn một ẩn nghĩa khác. Đó là cái phải đã bị cài úp khác. Đó là tiền, nhiều tiền, nhiều lễ vật lo lót. Sự kết hợp giữa cử chỉ và lời nói đã làm bật tiếng cười.
Dùng hình thức chơi chữ để gây cười. Đây là lời thầy lí: "Tao biết mày phải, nhưng nó lại phải…bằng hai mày". Phải trong câu nói này mang nhiều nét nghĩa. Một là lẽ phải, chỉ cái đúng đối lập với cái sai, lẽ trái. Nghĩa thứ hai là điều bắt buộc cần phải có. Lời thầy lí lập lờ cả hai nghĩa ấy, cộng với hai bàn tay úp lên nhau bằng mười ngón thì rõ ràng Ngô đã phải gấp hai Cải và lẽ phải ở Ngô cũng gấp hai. Cách xử kiện của lí trưởng thật tài tình.
Thực ra tác giả dân gian cũng không có ý định nói về những người lâm vào việc kiện tụng như Ngô và Cải. ý này nó đến một cách tự nhiên. Tác giả dân gian dùng tiếng cười để quất đòn roi vào việc xử kiện của lí trưởng. Song Cải và Ngô lâm vào kiện mà mất tiền. Riêng cải mất tiền còn phải phạt một chục roi". Tiếng cười cũng dành cho họ nhưng thật chua chát. Họ vừa đáng thương, vừa đáng trách.
Truyện ít nhân vật, bố cục chặt, rất ngắn gọn. Cái cười thường tạo ra từ những mâu thuẫn giữa cái có / không, bình thường / không bình thường, đạo lí / ngịch lí, ngoài / trong, hiện tượng / bản chất. Bản chất cái cười là ý nghĩa phê phán của nó. Còn có tiếng cười vui cửa vui nhà, vui anh vui em, tiếng cười động viên nhau trong cuộc sống.




Ca dao than thân, yêu thương, tình nghĩa
A. Mục tiêu bài học
Giúp HS:
Cảm nhận được tiếng hát than thân và lời ca yêu thương, tình nghĩa của người bình dân trong xã hội phong kiến qua nghệ thuật đậm màu sắc trữ tình dân gian.
Đồng cảm với tâm hồn người lao động và sáng tác của họ.
B. Phương tiện thực hiện
SGK, SGV.
Thiết kế bài học.
C. Tiến trình dạy học
Kiểm tra bài cũ.
Giới thiệu bài mới.

Hoạt động của GV và HS
Nội dung cần đạt

I. Giới thiệu chung.
Tiểu dẫn
(H/S đọc phần tiểu dẫn)
- Phần tiểu dẫn nêu nội dung gì ?








Đọc - hiểu
Bài 1 và 2
a. Hai lời than thân đều mở đầu bằng thân em như … với âm điệu xót xa, ngậm ngùi. Người than thân là ai và thân phận họ như thế nào ?












b. Thân phận có nét chung nhưng nỗi đau của từng người lại mang sắc thái riêng được diễn tả bằng những hình ảnh so sánh ẩn dụ khác nhau.
Anh (chị) cảm nhận được gì qua mỗi hình ảnh?
Trong nỗi đau vẫn thấy nét đẹp của họ. Đó là nét đẹp gì?
Đọc thê