ViÕt bµi lµm v¨n sè 1

C¶m nghÜ vÒ mét hiÖn t­îng ®êi sèng (hoÆc mét t¸c phÈm v¨n häc)
(Bµi lµm ë nhµ)
a- Môc tiªu bµi häc:
Gióp HS:
Cñng cè nh÷ng kiÕn thøc vµ kÜ n¨ng lµm v¨n, ®Æc biÖt vÒ v¨n biÓu c¶m vµ v¨n nghÞ luËn.
VËn dông ®­îc nh÷ng hiÓu biÕt ®ã ®Ó viÕt mét bµi v¨n nh»m béc c¶m nghÜ cña b¶n th©n vÒ mét sù vËt, sù viÖc, hiÖn t­îng gÇn gòi trong thùc tÕ hoÆc vÒ mét t¸c phÈm quen thuéc.
ThÊy râ h¬n tr×nh ®é lµm v¨n cña b¶n th©n, tõ ®ã rót ra nh÷ng kinh nghiÖm cÇn thiÕt ®Ó c¸c bµi lµm v¨n sau ®¹t kÕt qu¶ tèt h¬n.

B- Ph­¬ng ph¸p vµ tiÕn tr×nh tæ chøc d¹y häc:

1. H­íng dÉn HS chuÈn bÞ lµm bµi.

- Cho HS hiÓu r»ng bµi lµm kh«ng chØ nh»m lÊy ®iÓm. ViÕt bµi lµm v¨n sè 1 nµy lµ mét c¬ héi tèt ®Ó c¸c em «n luyÖn nh÷ng kiÕn thøc vµ kÜ n¨ng cÇn thiÕt, kh«ng chØ ®Ó biÓu c¶m tèt ë tr­êng häc h«m nay mµ cßn ®Ó béc lé nh÷ng c¶m nghÜ ch©n thùc ®óng ®¾n vµ tèt ®Ñp trong ®êi sèng vµ trong c«ng t¸c mai sau, khi c¸c em vµo ®êi. V× thÕ HS tuyÖt ®èi kh«ng nªn coi lµm v¨n chØ lµ mét sù “ tr¶ bµi”, trong ®ã c¸c em chØ lµm mét viÖc duy nhÊt lµ tr×nh bµy l¹i mét c¸ch g·y gän, l­u lo¸t nh÷ng g× GV ®· d¹y hoÆc chÐp l¹i y nguyªn nh÷ng néi dung nµo ®ã trong mét bµi v¨n mÉu. Ngùoc l¹i, c¸c em cÇn m¹nh d¹n ph¸t biÓu mét c¸ch tù do nh÷ng suy nghÜ, c¶m xóc cña m×nh, mét khi ®· tin r»ng nh÷nh c¶m nghÜ ®ã lµ ch©n thùc vµ kh«ng sai tr¸i.
- Nªu râ c¸c yªu cÇu cô thÓ cña bµi lµm (theo phÇn h­íng dÉn chung cña SGK, cã cô thÓ ho¸ cho thÝch hîp víi ®iÒu kiÖn cña tõng líp).
2. Yªu cÇu c¬ b¶n.
+Yªu cÇu kÜ n¨ng:- KÕt cÊu bè côc râ rµng, m¹ch l¹c.
- DiÔn ®¹y tèt, kh«ng m¾c lçi ding tõ, ng÷ ph¸p, chÝnh t¶.
- V¨n viÕt cã c¶m xóc.
+ Yªu cÇu néi dung:
HS tù chän néi dung ®Ò bµi.
GV h­íng dÉn chung, nghiªn cøu ®èi t­îng tõng líp ®Ó gîi ý cho c¸c em chän ®Ò cho phï hîp. H­íng dÉn HS ®äc kÜ ®Ò bµi, x¸c ®Þnh ®óng yªu cÇu bµi viÕt. §Þnh h­íng cho c¸c em ph¹m vi vµ c¸ch thøc t×m nguån t­ liÖu cho bµi viÕt.
C- Cho ®iÓm.

* §iÓm 7,8,9: Bµi lµm ®¸p øng kh¸ tèt c¸c yªu cÇu cña mçi ®Ò. Cã s¸ng t¹o, c¶m xóc. Cã thÓ cßn m¾c 1,2 lçi diÔn ®¹t nhá, kh«ng sai chÝnh t¶.
* §iÓm 5,6: §¸p øng ®­îc nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n cña ®Ò. DiÔn ®¹t ch­a thËt tèt, cã thÓ cßn m¾c lçi vÒ chÝnh t¶ nh­ng kh«ng ph¶i nh÷ng tõ c¬ b¶n. Kh«ng sai kiÕn thøc.
* §iÓm 3,4,2: Bµi lµm lan man s¬ sµi, cã lçi kiÕn thøc c¬ b¶n, ch­a ®¸p øng ®­îc nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n. Sai nhiÒu chÝnh t¶.
* §iÓm 0,1: Bµi lµm l¹c ®Ò hoÆc bá giÊy tr¾ng.


ChiÕn th¾ng mtao mx©y
(TrÝch sö thi §¨m S¨n)
môc tiªu bµi häc
Gióp HS
N¾m ®­îc ®Æc ®iÓm nghÖ thuËt x©y dùng kiªu nh©n vËt anh hïng sö thi, nghÖ thuËt miªu t¶ vµ sö dông ng«n ng÷ sö thi cña anh hïng.
Qua ®o¹n trÝch nh©n thøc ®­îc lÏ sèng , niÒm vui cña mçi con ng­êi chØ cã thÓ cã ®­îc trong cuéc chiÕn ®Êu v× danh dù, h¹n phóc vµ sù thÞnh v­îng cho mäi ng­êi (ý thøc céng ®ång).
B.ph­¬ng tiÖn thùc hiÖn
* SGK, SGV
*ThiÕt kÕ bµi häc

C. tiÕn tr×nh d¹y häc
1. KiÓm tra bµi cò
2. Giíi thiÖu bµi míi:
§Õn víi ng­êi M­êng ë Hoµ B×nh, Thanh Ho¸ trong nh÷ng ngµy lÔ héi hoÆc nh÷ng lÇn gia ®×nh ®ång bµo cã ®¸m tang ®­îc nghe thÇy Mo (ThÇy cóng) kÓ tr­íc ®¸m ®«ng hoÆc linh hån ng­êi chÕtt Mo “§Î ®Êt ®Î n­íc” . §ång bµo T©y nguyªn l¹i say mª kÓ trong nhµ R«ng sö thi “Xinh Nh·, §¨m Di, Khinh Dó”. §¸ng l­u ý nhÊt vµ tù hµo nhÊt víi ®ång bµo £ §ª ë T©y Nguyªn lµ sö thi §¨m S¨n, §Ó thÊy râ sö thi §¨m S¨n nh­ thÕ nµo? chóng ta t×m hiÓu ®äan trÝch “ChiÕn th¾ng Mtao Mx©y”.

Ph­¬ng ph¸p
Néi dung cÇn ®¹t


GV: Gäi HS ®äc tiÓu dÉn

GVH: Em cho biÕt phÇn tiÓu dÉn tr×nh bµy néi dung g× ?
GVH: Dùa vµo SGK, em h·y tãm t¾t thËt ng¾n gän sö thi §¨m S¨n ?









GVH: VÞ trÝ ®o¹n trÝch vµ tiªu ®Ò do ai ®Æt ?


GVH: Em h·y nªu ®¹i ý cña ®o¹n trÝch ?






GVH: §¨m S¨n khiªu chiÕn vµ th¸i ®é cña hai bªn nh­ thÕ nµo ?



GVH: LÇn thø hai th¸i ®é cña §¨m S¨n nh­ thÕ nµo ?



GVH: HiÖp thø nhÊt ®­îc miªu t¶ nh­ thÕ nµo?



GVH: Mtao Mx©y ®­îc miªu t¶ nh­ thÕ nµo?


GVH: Cuéc ®ä søc trë nªn quyÕt liÖt h¬n nh­ thÕ nµo ?








GVH: Em cã suy nghÜ g× vÒ nh©n vËt ¤ng trêi ?

GVH: Em cã nhËn xÐt g× vÒ nh©n c¸ch miªu t¶ cña ng­êi T©y Nguyªn vÒ nh©n vËt §¨m S¨n trong ®ä søc ?


GVH: Cuéc chiÕn ®Êu cña §¨m S¨n víi môc ®Ých giµnh l¹i h¹nh phóc gia ®×nh nh­ng l¹i cã ý nghÜa céng ®ång ë chç nµo ?


(H/S ®äc phÇn “§oµn ng­êi ®«ng nh­ bµy Cµ tong” ®Õn hÕt)


GVH: ViÖc ¨n mõng chiÕn th¾ng ®­îc t¸c gi¶ miªu t¶ nh­ thÕ nµo ?,












GVH: Em cã suy nghÜ g× vÒ c¸ch miªu t¶ nµy ?




GVH: ý nghÜa ®o¹n trÝch nh­ thÕ nµo ?






I. T×m hiÓu chung
1. TiÓu dÉn
HS§&TL:
- Giãi thiÖu vµ tãm t¾t néi dung sö thi §¨m S¨n.
- Cã 2 lo¹i sö thi lµ: Sö thi thÇn tho¹i vµ sö thi anh hïng.
- Tãm t¾t sö thi §¨m S¨n: Theo tËp tôc Chuª Nuª (nèi d©y) §¨m S¨n ph¶i lÊy hai chÞ em H¬ NhÝ vµ H¬ BhÝ, §¨m S¨n trë lªn tï tr­ëng giÇu nhÊt vïng, C¸c tï tr­ëng kh¸c nh­ Mtao Mx©y vµ Mtao Mg­ lîi dông §¨m S¨n lªn dÉy cïng t«i tí ®· ®Õn bu«n lµng c­íp H¬ NhÝ vÒ lµm vî c¶ hai lÇn §¨m S¨n ®Òu chiÕn th½ng vµ uy danh cña chµng cµng lõng lÉy. T×nh cê gÆp C©y ThÇn Smuk c©y linh hån cña hai vî, §¨m S¨n cïng t«i tí chÆt ®æ, hai vî chÕt, §¨m S¨n cÇu cøu trêi. Trêi cho thuèc. Hai vî §¨m S¨n sèng l¹i. Cuèi cïng, §¨m S¨n t×m ®­êng lªn trêi ®Ó hái N÷ thÇn mÆt trêi lµm vî. ViÖc kh«ng thµnh, chµng tøc giËn bá vÒ vµ chÕt ngËp trong rõng, x¸m ®en nh·o nh­ bïn n­íc. Hån §¨m S¨n biÕn thµnh con ruåi bay vµo miÖng chÞ g¸i H¬ ¨ng chÞ g¸i cã mang sinh ra §¨m S¨n - ch¸u, lín lªn l¹i ®i tiÕp cña ng­êi cËu anh hïng.
2. §o¹n trÝch
GVG: §o¹n trÝch n»m ë ®o¹n gi÷a t¸c phÈm. Tiªu ®Ò nµy do ng­êi so¹n s¸ch ®Æt ra.
- §¹i ý: miªu t¶ cuéc ®ä søc gi÷a §¨m S¨n vµ thï ®Þch Mtao Mx©y, cuèi cïng §¨m S¨n ®· th¾ng. §ång thêi thÓ hiÖn niÒm tù hµo cña d©n lµng vÒ ng­êi anh hïng cña m×nh.
Gåm 6 nh©n vËt
§¨m S¨n, Mtao Mx©y, T«i tí, D©n lµng, ¤ng trêi, Ng­êi kÓ chuyÖn.
- Chó thÝch ë SGK.
II. Néi dung chÝnh
1. Cuéc ®ä søc vµ giµnh chiÕn th¾ng cu¶ §¨m S¨n
HSPB: §¨m S¨n th¸ch thøc, ®Õn tËn nhµ cña Mtao Mx©y “¥ diªng! ¥ diªng! Xuèng ®©y, ta th¸ch nhµ ng­¬i ®ä dao víi ta ®Êy” Cßn Mtao Mx©y th× ng¹o nghÔ.”Ta kh«ng xuèng ®©u, diªng ¬i! Ta cßn bËn «m vî hai chóng ta cßn ë trªn nµy c¬ mµ”.
HSPB: LÇn thø 2 th¸i ®é cña §¨m S¨n quyÕt liÖt h¬n: “Ng­¬i kh«ng xuèng ­ ? Ta sÏ lÊy c¸i hiªn cña nhµ ng­¬i ta bæ ®«i, ta sÏ lÊy c¸i cÇu thang cña c¸i nhµ cña ng­¬i ta chÎ ra kÐo löa ta hun c¸i nhµ cña ng­¬i cho mµ xem”. Th¸i ®é kiªn quyÕt Êy buéc Mtao Mx©y ph¶i xuèng ®Êu.
HSPB: C¶ hai bªn ®Òu móa kiÕm. Mtao Mx©y móa tr­íc tá ra kÐm cái: “KhiÕn hÇu kªu l¹ch x¹ch nh­ qu¶ m­íp kh«”. §¨m S¨n móa “Mét lÇn xèc tíi chµng v­ît mét ®åi tranh. Mét lÇn xèc tíi n÷a chµng v­ît mét ®åi l« «. Chµng ch¹y vun vót qua phÝa ®«ng, vun vót qua phÝa t©y…”
HSPB: Miªu t¶ hµnh ®éng cña Mtao Mx©y “B­íc cao b­íc thÊp ch¹y hÕt b·i t©y sang b·i ®ång. H¾n vung dao chÐm phËp mét c¸i nh­ng chØ tróng mét c¸i ch·o cét tr©u”.

HSPB: Tõ khi H¬ NhÝ vøt miÕng trÇu, §¨m S¨n giµnh ®­îc, søc khÎo t¨ng lªn: “Chµng móa trªn cao, giã nh­ b·o” chµng móa d­íi thÊp , giã nh­ lèc. Chßi lÉm ®æ l¨n lãc. C©y cèi chÕt rôi. Khi chµng móa ch¹y n­íc kiªu, qu¶ nói ba lÇn gi¹n nøt, ba ®åi tranh bËt rÔ bay tung, chµng ®©m vµo ng­êi Mtao Mx©y nh­ng c¶ hai lÇn ®Òu kh«ng thñng. §¨m S¨n ®· thÊm mÖt. Nhê «ng trêi gióp, §¨m S¨n “chép ngay mét cµi chÇy mßn nÐm chóng vµo vµnh tai kÎ ®Þch “. Mtao Mx©y ng· l¨n ra ®Êt cÇu xin “¥ diªng, ¥ diªng! ta lµm lÔ cÇu phóc cho diªng mét tr©u, mét voi”, §¨m S¨n “c¾t ®Çu Mtao Mx©y bªu ngoµi ®­êng”. Cuéc ®ä søc kÕt thóc.
HSPB: ¤ng trêi lµ nh©n vËt phï trî, còng nh­ «ng tiªn, «ng bôt trong c¸c c©u chuyÖn cña ng­êi Kinh. §ã chØ lµ phï trî cßn quyÕt ®Þnh chiÕn th¾ng ph¶i lµ §¨m S¨n.
HSPB: Miªu t¶ hµnh ®éng cña §¨m S¨n b»ng c¸ch so s¸nh vµ phãng ®¹i.: + Móa trªn cao nh­ giã b·o
+ Móa d­íi thÊp nh­ lèc
+ Khi chµng móa ch¹y n­íc kiÖu qu¶ nói ba lÇn r¹n nøt, ba ®åi tranh bËt rÔ bay tung. Râ rµng trÝ t­ëng t­îng vµ c¸ch nãi phãng ®¹i lµ nghÖ thuËt tiªu biÓu cho sö thi.

HSPB: §ßi l¹i vî lµ c¸i cí lµm n¶y sinh m©u thuÉn gi÷a c¸c bé téc dÉn ®Õn chiÕn tranh më réng bê câi lµm næi uy danh cña céng ®ång, ý nghÜa cña sö thi §¨m S¨n lµ ë chç Êy. V× vËy th¾ng hay b¹i cña ng­êi tï tr­ëng sÏ cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh tÊt c¶. Cho nªn lêi cña d©n lµng bªn phÝa Mtao Mx©y ®Òu t×nh nguyÖn ®i víi §¨m S¨n. Vµ trong sö thi còng kh«ng nãi nhiÓu vÒ chÕt chãc mµ lùa chän chi tiÕt ¨n mõng.
2. ¨n mõng chiÕn th¾ng, tù hµo vÒ ng­êi anh hïng cña m×nh.
HS§&TL:
HSPB: §¨m S¨n ®­îc miªu t¶ hoµ víi t«i tí d©n lµng ¨n mõng chiÕn th¾ng: “Hìi anh em trong nhµ , hìi bµ con trong lµng ! Xin mêi tÊt c¶ ®Õn víi ta. Chóng ta sÏ më tiÖc ¨n mõng n¨m míi. Chóng ta sÏ ¨n lîn, ¨n tr©u, ®¸nh lªn c¸c chiªng, c¸c trèng to, ®¸nh lªn c¸c cång Hlong hoµ nhËp cïng chòm choÑ sao cho kªu lªn rén r· ®Ó voi ®ùc, voi c¸i ra vµo hiªn kh«ng ngít”…§¨m S¨n: “Chµng n»m trªn vâng, tãc th¶ trªn sµn, høng tãc chµng lµ mét c¸i nong hoa”, chµng më tiÖc ¨n uèng linh ®×nh: “Chµng §¨m S¨n uèng kh«ng biÕt say, ¨n kh«ng biÕt no, chuyÖn trß kh«ng biÕt ch¸n” vµ “C¶ miÒn £ §ª, £ ga ca ngîi §¨m S¨n lµ mét dòng t­íng ch¾c chÕt m­êi m­¬i còng kh«ng lïi b­íc. Ngùc quÊn chÐo mét tÊm mÒn chiÕn, tai ®eo nô s¸t bªn m×nh nghªnh ngang ®ñ gi¸o g­¬m, ®«i m¾t long lanh nh­ m¾t chim ghÕch ¨n hoa tre, trµn ®Çy søc trai, tiÕng t¨m lõng lÉy. B¾p ch©n chµng to b¨ng c©y xµ ngang. B¾p ®ïi chµng to b»ng èng bÔ, søc chµng ngang søc voi ®ùc, h¬i thë cña chµng Çm Çm tùa sÊm ®Ëy, chµng n»m sÊp th× gÉy rÇm sµn, chµng n»m nghiªng th× gÉy xµ däc:.
- VÉn lµ c¸ch nãi phãng ®¹i, gióp ng­êi nghe t¹o ®­îc Ên t­äng.
+ Nãi tíi sö thi T©y Nguyªn lµ nãi tíi qóa khø anh hïng cña céng ®ång.
+ ThÕ giíi Sö thi lµ thÕ giíi lÝ t­ëng ho¸.
+ ¢m ®iÖu sö thi lµ ©m ®iÖu hïng tr¸ng.
- Lµm sèng l¹i qu¸ khø anh hïng cña ng­êi £ §ª T©y nguyªn thêi cæ ®¹i.
+ Ng­êi T©y nguyªn tù hµo vÒ tæ tiªn m×nh. Ng­ßi T©y nguyªn tù hoµ cã §¨m S¨n, Xinh Nh·, Khinh Dó còng nh­ ng­êi Kinh cã Phï §æng Thiªn V­¬ng, An D­¬ng V­¬ng…
=> §o¹n tr